„Ucieleśnieniem tej epoki stał się gen. Aleksiej Arakczejew, minister wojny i spraw wewnętrznych, który tłumił wszelki opór nawet legalnych instytucji państwowych. Budziło to odruch sprzeciwu młodzieży inteligenckiej i szlacheckiej oraz młodych oficerów, którzy walczyli z armią napoleońską w latach 1812 1815 i przebywali jakiś czas we Francji.
Pierwsze organizacje spiskowe powstały w 1816 r. W roku 1821 utworzono Związek Północny (Rylejew, Murawiew, Trubecki) i Związek Południowy (Pestel, Bestużew, MurawiewApostoł). Dążyły one do obalenia monarchii absolutnej w Rosji, wprowadzenia ustroju republikańskiego i reformy rolnej.
Powstanie wybuchło po śmierci cara Aleksandra I (1 grudnia 1825) w momencie kiedy wojsko miało złożyć przysięgę na wierność nowemu władcy, którym został brat Aleksandra Mikołaj I (18251855). Zostało ono nazwane powstaniem dekabrystów („grudniowców"). Na skutek niezdecydowania przywódców zostało szybko stłumione. Trzydziestu jeden z nich skazano na śmierć, stracono pięciu (Pestel, Rylejew, Kachowski, Bestużew, MurawiewApostoł).
Lecz czyn zbrojny szlacheckich rewolucjonistów nie poszedł na marne. Dał początek świadomej akcji przeciw caratowi, która w następnych dziesięcioleciach przybierała na sile i zataczała coraz szersze kręgi.“(8)